Perakaunan
atau prinsip akaun merupakan pengukuran, pendedahan atau peruntukan kepastian
mengenai maklumat yang membantu pengurus dan orang lain yang membuat keputusan
perniagaan bagi membuat keputusan mengenai peruntukan sumber. Perakaunan
kewangan ialah salah satu cabang perakaunan yang asas kerana melibatkan
proses-proses yang mana maklumat kewangan mengenai suatu perniagaan direkod,
dikelas, dirumus, ditafsir dan dihubungkan. Di Malaysia, badan yang
bertanggungjawab menjaga hal ehwal akauntan adalah Institut Akauntan Malaysia
(MIA) Malaysian Institute of Accountants. Selain itu, badan yang menetapkan
prinsip-prinsip perakaunan pula adalah Lembaga Piawaian Perakauan Malaysia
(MASB).
Perakaunan
bertujuan memastikan ketepatan laporan kewangan yang berguna untuk pengurus,
penguatkuasa korporat (regulator), dan pemegang kepentingan (stakeholders) yang
lain seperti pemegang saham (shareholders), pemiutang (creditors), atau pemilik
perniagaan. Penyimpanan rekod harian yang terlibat dalam proses ini juga dikenali
sebagai simpan kira (bookkeeping).Di Malaysia, peringkat kerajaan tempatan
adalah peringkat yang menghadapi masalah terbesar dalam mewujudkan dan
mengendalikan sistem perakaunan yang memuaskan kecuali beberapa penguasa
tempatan besar. Mengikut Akta Kerajaan Tempatan (1976), setiap penguasa
tempatan mesti mewujudkan satu kumpulan wang penguasa tempatan. Semua kutipan
mesti dikreditkan dalam akaun dan semua perbelanjaan dikeluarkan daripada
kumpulan wang ini mengikut syarat-syarat kewangan yang ditetapkan.
Pada dasarnya sistem perakaunan
penguasa tempatan adalah sistem perakaunan dana (Fund Accounting). Semua urusan
yang direkodkan dan diterbitkan ialah segala penerimaan tunai dan pembayaran
tunai daripada kumpulan wang penguasa tempatan seperti juga peringkat-peringkat
kerajaan lain. Struktur akaun penguasa tempatan meliputi perbelanjaan dan
hasil. Hasil direkodkan mengikut jenis hasil yang diterima dan perbelanjaan
pula mengikut kategori perbelanjaan seperti yang diamalkan pada peringkat kerajaan negeri. Sistem perakaunan seperti ini tidak
menimbulkan masalah kerana operasi-operasi penguasa tempatan bukanlah untuk
mengaut keuntungan tetapi untuk menyediakan perkhidmatan-perkhidmatan asas
mungkin pada kadar balik modal. Tujuan utama rekod perakaunan dalam penguasa
tempatan, seperti juga dalam sektor awam ialah untuk menunjukkan bahawa semua
perbelanjaan telah diluluskan dan tidak melebihi jumlah yang diperuntukkan.
Ringkasnya, penentuan sejauh manakah keakuran kepada belanjawan adalah objektif
sistem perakaunan awam dan juga penguasa tempatan.
Pihak penguasa tempatan juga
mestilah menyediakan penyata kewangan dan membentangkannya kepada majlis dalam
mensyuarat pertama dalam bulan Mei dalam tahun kewangan yang berikutnya atau
pada masa yang ditetapkan oleh penguasa tempatan. Penyata kewangan ini akan
diaudit oleh Ketua Audit Negara atau wakilnya. Penyata kewangan yang telah
diaudit mestilah dibentangkan dalam Majlis dan juga dalam Dewan Undangan Negeri
yang berkenaan. Disebabkan oleh kekurangan kakitangan kewangan, kebanyakkan
penguasa tempatan tidak dapat menyimpan dan menyediakan laporan kewangan yang
betul mengikut kemahuan negeri dan Ketua Audit Negara. Biasanya penguasa
tempatan mengambil masa antara 2-4 tahun sebelum penyata kewangan dapat
diaudit.
Kesimpulannya sistem perbelanjaan
dan perakaunan kerajaan tempatan dari semasa ke semasa sentiasa diperbaiki bagi
meningkatkan kualiti pengurusan kewangannya.
